Кто в учениках не бывал, тот учителем не будет.

Боэций

Тэст 1

Укажыце, пры дапамозе чаго перадаецца значэнне закончанага і незакончанага трывання ў дзеяслова засыпаць:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару ы:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару ў (нескладовае):

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску літара не пішацца:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару в:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару я:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару а:

Адзначце словы, у якіх на месцы пропуску трэба ўставіць літару э:

Адзначце словы, якія пішуцца з вялікай літары:

Адзначце словазлучэнні, напісаныя без памылак:

Адзначце марфемы, з якіх складаецца слова па-братняму:

Адзначце, чым адрозніваюцца словы смятана і смятанка:

Адзначце канструкцыі, дзе адмоўе не (ня) пішацца разам:

Адзначце сказы, дзе замест пропуску (пропускаў) трэба ўставіць часціцу ні:

Адзначце правільныя з пункта гледжання літаратурнай мовы фор­мы назоўнікаў мужчынскага роду назоўнага склону множнага ліку:

Адзначце словазлучэнні, дзе ў напісанні канчаткаў прыметнікаў дапушчаны памылкі:

Адзначце безасабовыя дзеясловы:

Адзначце нумары чатырох дзеясловаў, якія трэба пераставіць так, каб у кожным слупку аказаліся словы, аб’яднаныя па аднолькавай прыкмеце:

Адзначце словазлучэнні, напісаныя з памылкамі:

Адзначце варыянты, дзе правільна названы члены сказа:

Што мне сказаць табе?

Адзначце сказы, дзе знакі прыпынку расстаўлены правільна:

Адзначце словазлучэнні, якія адпавядаюць схеме прыслоўе + назоўнік:

Адзначце сказы, у якіх паміж дзейнікам і выказнікам трэба паставіць працяжнік:

Адзначце сказы, у якіх ёсць назоўнікі — недапасаваныя азначэнні:

Адзначце сказы з неаднароднымі азначэннямі (знакі прыпынку не расстаўлены):

Адзначце, колькі косак трэба паставіць у сказе:

Сям-там блішчалі сасновыя настылыя без кары круглякі не пагнілі і ляжалі ўнакат — у два-тры бярны — дзе некалі мусіць былі высокія не дастаць з зямлі рукой шліхты.

Адзначце сказы, дзе прапушчана двукроп’е:

Адзначце правільную паслядоўнасць знакаў прыпынку, прапушчаных у сказе з простай мовай:

Ці адчувалі вы калі-небудзь на руках пах медзі спытаў нечакана гравёр і, не дачакаўшыся адказу, працягваў ядавіты, агідны.

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Адзначце правільныя сцверджанні ў дачыненні да тэксту:

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Адзначце словы, якія могуць быць сінонімамі да выдзеленага ў 2-м сказе прыметніка:

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Адзін з дзеясловаў тэксту напісаны з памылкай. Вызначце яго і запішыце правільна ў той жа форме, у якой ён пададзены ў тэксце.

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Запішыце ў пачатковай форме прыметнік, прапушчаны ў 3-м сказе.

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Выпішыце з тэксту паслядоўна адно за другім словы, якія адпавядаюць значэнням: 1) ‘бутэлька, бляшанка, каністра для алею’; 2) ‘тлусты верхні слой на малацэ, якое адстоялася’.

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Выпішыце з тэксту паслядоўна адно за другім: 1) слова, у складзе якога побач знаходзяцца гукі [чч]; 2) слова, у складзе якога побач знаходзяцца гукі [ц’ц’].

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Утварыце і запішыце ад выдзеленага ў 11-м сказе дзеяслова форму 2-й асобы множнага ліку абвеснага ладу.

Алéй

(1) Вучоныя лічаць, што слова алей, добра вядомае заходнеславянскім і ўсходнеславянскім мовам, — даўняе запазычанне з лацінскай мовы — oleum. (2) Са старажытных часоў склалася традыцыя называць ім на беларускіх землях любое масла, вырабленае з расліннага насення (па-руску — растительное масло). (3) Калі патрабавалася ўдакладніць гатунак алею, то ўжывалі адпаведны прыметнік: выраблены з ільну — ільняны алей, з канопляў — канапляны, атрыманы з пладоў алівы — _______________ (extra virgin). (4) Самы папулярны ў нашых умовах сланечнікавы алей (па-руску — подсолнечное масло): І дранікі з раніцы ў печы прэюць, хоць на алеі, але смачныя (С. Грахоўскі).

(5) Пра папулярнасць алею ў нас сведчаць шматлікія словы, утвораныя ад яго, — алейнік, алейніца, алейня, алейны.

(6) Нельга выкарыстоўваць назоўнік алей у якасці назвы любога масла. (7) Харчовы тлушч, атрыманы збіваннем вяршкоў, па-беларуску мае назву масла. (8) А вось для наймення тэхнічнага масла ўжываецца ў беларускай мове яшчэ адно лацінскае слова — аліва: рус. машинное масло — аліва, машынная аліва; рус. трансформаторное масло — трансфарматарная аліва. (9) Класікі беларускай літаратуры заўсёды выкарыстоўвалі менавіта гэты назоўнік: Трактар каштуе вялікіх грошай: і сам ён дарагі, і бензін трэба, аліву (Я. Колас).

(10) Такім чынам, будзьце ўважлівымі пры выбары патрэбнага слова! (11) Рэчыва, якое намазываюць на хлеб, робячы бутэрброд, — гэта масла; рэчыва, на якім смажаць, напрыклад, кабачкі, бульбу, якім запраўляюць салату, — алей, а рэчыва, якім змазваюць дэталі або заліваюць у машыну, — алiва.


Да якой часціны мовы адносіцца выдзеленае ў 1-м сказе слова? Запішыце назву часціны мовы ў пачатковай форме.

Суаднясіце беларускія фразеалагізмы з рускімі адпаведнікамі. Адказ запішыце ў выглядзе спалучэння літар і лічбаў без прабелаў, захоўваючы алфавітную паслядоўнасць першага блока.

А. На вярбе грушы.

Б. Няўрокам кажучы.

В. Цыркаць па кропельцы.

Г.  Збіць з панталыку.

Д. Відаць пана па халявах.

1. В час по чайной ложке.

2. Видно птицу по полету.

3. Нести ахинею.

4. Чтоб не сглазить.

5. Сбить с толку.

Складзіце азначэнні, правільна злучыўшы элементы першага і другога блокаў. Адказ запішыце ў выглядзе спалучэння літар і лічбаў без прабелаў, захоўваючы алфавітную паслядоўнасць першага блока.

А. Марфалогія.

Б. Графіка.

В. Пунктуацыя.

Г.  Сінтаксіс.

Д. Арфаграфія.

1. Сістэма расстаноўкі знакаў прыпынку.

2. Сукупнасць форм слоў якой-небудзь мовы, а таксама раздзел граматыкі, які вывучае формы слоў.

3. Законы, па якіх спалучаюцца словы ў словазлучэнні і сказы.

4. Сістэма правіл напісання слоў пэўнай мовы.

5. Друкаваныя або пісаныя знакі, якія адпавядаюць гукам мовы, інтанацыям, паўзам.

Запішыце лічэбнік словамі ў словазлучэнні з 72 кнігамі.

Ад дзеяслова, што ў дужках, утварыце адпаведны дзеепрыметнік. Запішыце яго ў той жа форме, у якой ён пададзены ў сказе.

У дзіравых, (астудзіць) хатах па начах хадзіў вецер.